Robert Beekman Omdat hij een gewaagde Siciliaanse verdediging populair maakte, zal hij eeuwig onsterfelijk blijven. Miguel Najdorf, links in beeld, die steevast 5… a6 speelde. Najdorf zelf noemde 5… a6 een wachtende zet, die als belangrijkste intentie had eerst te zien wat wit van plan is. Een Pools schaker, geboren in 1910. Vóór de Tweede Wereldoorlog maakte hij reeds furore. Zowel in positieve als negatieve zin. Najdorf kende zo z’n eigenaardigheden. Een echte schaker, wat dat betreft. Maar Miguel maakte het toch nog net even té bont. Hij stond er namelijk om bekend met anderen over zijn partij te praten. “Hoe sta ik?” vroeg hij aan willekeurig welke voorbijganger. En…
-
-
Botwinnik – Keres (1948)
Robert Beekman Heeft Stalin nu wel of niet de lijst wereldkampioenen min of meer zelf samengesteld? We gaan daarvoor terug in de tijd. Het is 1948. Wereldkampioen Aljechin is net overleden en de FIDE organiseert een toernooi met de allerbeste schakers van dat moment, die gezamenlijk om de wereldtitel gaan strijden. Botwinnik wint. Maar was dat niet vooraf bekokstoofd? Was het niet zo dat modelburger Botwinnik van de Sovjet-elite moest winnen, en dat de Est Keres niet mocht winnen. Een aantal burgers uit Estland (en meer van Letland) hadden gecollaboreerd met de Duitsers; de aversie jegens bezettend Rusland was daarvoor erg groot. Schaker Petrov werd bijvoorbeeld verbannen naar Siberië en…
-
Tolstoj, Marx, Lenin, Stalin
Rusland en schaken Robert Beekman Afgelopen voorjaar verveelde ik me en zapte ik mezelf in een of andere televisieserie zonder te weten waar het over ging. Het bleek te gaan over een man die aangespoeld was in Engeland – ik vermoed zo rond 1900 (auto’s en fietsen waren er nog niet; de kleding geleek mij negentiende eeuws). Zijn schip was overduidelijk vergaan. Maar uit welk land kwam hij? Niemand was in staat om met deze man te communiceren. Ze probeerden van alles: Frans, Spaans, Duits, andere Europese talen. Zonder resultaat. De man bleef stoïcijns onder al het vreemde gebrabbel, totdat hij twee mensen ziet schaken. Hij loopt naar het bord…
-
Rusland – Oekraïne (1934)
The Marx Brothers Robert Beekman Toen de stomme film de overgang naar het geluid maakte, was het midden in de crisistijd. De Marx Brothers maakten furore; hun humor was weinig anders dan absurdistisch. Harpo Marx is één van de vijf broers en vertelde in zijn autobiografie het volgende verhaal toen hij in Rusland was. De Marx Brothers; boven is Harpo, van hem onderstaand verhaal. “Ik liep door Moskou en kwam op een gegeven moment bij een theater waar een enorm lange wachtrij stond. Kennelijk was het een belangwekkend toneelstuk, anders zouden er niet zoveel mensen voor in de rij staan. Ik liep de hele wachtrij langs en wapperde bij de…
-
Cole – Van Lennep (1896)
Norman Willem van Lennep Terwijl ik met het jubileumboek Qui perd gagne – 125 jaar Schaakclub Utrecht bezig was, stuitte ik op de naam Norman Willem van Lennep (geb. 20 september 1872, links in beeld). Als Olland, die in 1886 onze club opgericht heeft, in 1901 de meestertitel krijgt door het internationale toernooi van Haarlem te winnen, is hij namelijk niet de eerste Nederlander die Meester wordt. Er is iemand hem voorgegaan. Norman Willem van Lennep. Norman wint in 1894 het Leipzig Hauptturnier en wordt dan de eerste Meester van Nederland. Telkens weer kom ik in de geschiedschrijving dezelfde zinsnede tegen. “Olland, na van Lennep de tweede Nederlander …” Maar…
-
Landau – Tartakower (1931)
Salo Landau en de schaamte van Nederland Robert Beekman We kennen hem als Nederlander. Maar hij kwam uit Polen. Op elfjarige leeftijd vertrekt het gezin Landau hals over kop naar Wenen. Het is zegge en schrijve 1914; de Eerste Wereldoorlog is net begonnen en de Russen rukken op. Het gezin Landau moet vluchten. Wenen kent echter een schrijnend tekort aan voedsel en Salo wordt naar vrienden in Rotterdam gestuurd. De rest van het gezin zou later volgen. Gelukkig blijft Nederland in die Eerste Wereldoorlog buiten schot en Salo Landau zou in Nederland opgroeien en uitgroeien tot de beste vooroorlogse schaker van Nederland – op Euwe na, natuurlijk. Maar dan komt…
-
Graaf van den Bosch
Graaf Johannes van den Bosch was voor de tweede wereldoorlog een van de sterkste spelers van Nederland – na Euwe natuurlijk. Hij werd vierde op het NK van 1929, tweede op het NK van 1933 (het toernooi waar Olland achter het bord zou sterven), derde op het NK van 1938, tweede op het NK van 1939. Verder speelde hij in menig internationaal schaaktoernooi mee, waardoor hij zo ongeveer tegen alle groten uit het pre-oorlogs schaaktijdperk gespeeld heeft, zoals Capablanca, Aljechin, enzovoorts. Daarnaast speelde hij matches tegen vermaarde spelers, zoals Maroczy, Rubinstein, Flohr en Spielmann. Er is nog een boek over hem verschenen: Graaf van den Bosch. Bankier en schaker, geschreven…
-
Het NK van 1926
Het NK te Utrecht in 1926 Robert Beekman In 1926 werd het kampioenschap van Nederland in Utrecht gehouden. Max Euwe werd overweldigend winnaar met 10 uit 11. Maar ook drie Utrechters deden mee: Olland, van Foreest en Pannekoek. Over hun lotgevallen gaat dit verslag. Ze eindigden anoniem in de middenmoot of daaronder, maar worden hier toch nog uit de vergetelheid opgerakeld. Hoogtepunten en dieptepunten uit de partijen van drie Utrechtse kopstukken. Met name aandacht voor het drama ‘Pannekoek’. Met dank aan Peter de Jong voor de vele kopieën die hij gemaakt heeft van de dagbladen en het curriculum van de Nederlandse Schaakbond. Het leverde me al het materiaal op dat…
-
J.H. Pannekoek
In 1920 kwam Pannekoek (1905 – 1996) op vijftienjarige leeftijd vanuit Nederlands-Indië naar Nederland. In 1922 begon hij met zijn medicijnenstudie en werd lid van Schaakclub Utrecht. Aan het einde van zijn studie ging hij aan de slag als medicus en zei hij het actieve schaken vaarwel. Al met al waren het maar een paar jaren, van zijn zeventiende tot zijn tweeëntwintigste, die Pannekoek bij ‘Utrecht’ schaakte. Had hij het spel niet vaarwel gezegd, dan was hij, zoals Bouwmeester schrijft, misschien wel eens kampioen van Nederland geworden. Nu zijn slechts enkele tientallen partijen van hem bewaard gebleven, maar wie zijn schaakherinneringen hieronder leest, herkent iets van de spanning tussen de…
-
McDonnell – La Bourdonnais (1834)
De Franse revolutie Robert Beekman 1.e4 e6. Dát was nog eens een Franse revolutie! Zo rond 1830 werd het voor het eerst gespeeld, in een tijd dat 1.e4 e5 de hele negentiende eeuw domineerde. Ik stel me zo voor dat de witspeler gezegd moet hebben: ‘Waarde Heer, bent u er wel van op de hoogte dat de pion ook twee stapjes vooruit mag?!’ En op zich was de bewuste vraag helemaal niet vreemd, want in die tijd bestonden de Europese schaakregels en de Indische schaakregels naast elkaar. Bij de Indische schaakregels mocht niet in één keer twee stapjes gezet worden. Café de Régence. In dit beroemde Café in Parijs werden…