Tal en Botwinnik Robert Beekman In 1960 en 1961 speelde Tal en Botwinnik twee matches om de wereldtitel. Tal won, zoals bekend, de eerste, Botwinnik won de return-match, waarop de wereldkampioen in die tijd altijd recht had. De matches waren een interessante discussie tussen activiteit versus positiespel. Volgens Sosonko zou in 1958 gedurende de schaakolympiade van München het volgende gebeurd zijn. Botwinnik is  al zo’n tien jaar wereldkampioen en loopt als een patriarch langs de Russische borden. Wie is die jonge invaller op bord 4 eigenlijk? Streng spreekt Botwinnik hem toe als hij zich een frivool pionoffer veroorlooft. Waarom offer jij die pion? Tal maakte een achteloos gebaar met zijn…

Steinitz en God Robert Beekman Aan het eind van zijn leven gaat het fysiek steeds slechter met Wilhelm Steinitz. Hij liep nog maar moeizaam en je kon aan hem zien dat hij een gebroken man was. Tot het allerlaatst toe bleef hij aan toernooien meedoen waar hij ook de wereldtop tegenkwam. Tot het allerlaatst toe bleef hij tot de laatste pion doorvechten. Want dat was Steinitz: een knokker met eerste klas vechtersmentaliteit. En dat is nog het meest duidelijk te zien in het gambiet dat zijn naam draagt: 1.e4 e5 2.Pc3 Pc6 3.f4 exf4 4.d4 Dh4 5.Ke2. Zie links. Steinitz hierover in 1883: “Het belangrijkste doel van dit gambiet is…

Onbekende Russische schakers Robert Beekman Vorige week citeerde Grigori Kodentsov nog de Russische grootmeester Leonid Stein: “He who risks, may lose, but he who does not risk, loses.” Stein stierf veel te vroeg. Op 38-jarige leeftijd overleed hij in 1973 aan een hartaanval, nog steeds op het hoogtepunt van zijn carrière. Links een foto van hem. Stein was een briljante aanvaller die de hele wereldtop zonder problemen aankon. Het probleem was alleen dat er nog meer Russische kandidaten voor het wereldkampioenschap waren. In 1961 en 1964 kwalificeerde hij zich glansrijk voor de play offs, maar omdat het aantal kandidaten uit één land beperkt was tot drie, mocht hij toch niet…

Langs de poorten van de hel Robert Beekman 1958. Het kampioenschap van de Sovjet-Unie wordt gespeeld in Riga, de geboorteplaats van Mikhail Tal. In de laatste ronde staan Tigran Petrosian en Mikhail Tal bovenaan met 11,5 uit 17 wedstrijden. Op de derde plaats stonden Youri Averbach en Boris Spassky met 10,5 punt. De laatste ronde: Averbach – Petrosian en Spassky – Tal! Drie wereldkampioenen strijden om te titel, maar ze weten dat nog niet. Tal, Petrosian en Spassky moeten namelijk nog wereldkampioen worden, want dit is pas 1958. Boven een foto van Tal tegen Spassky gedurende een vluggertje. Petrosian biedt een volle toren aan, maar Averbach weigert het aanbod en…

De mysterieuze torenzet Robert Beekman Ook de mysterieuze torenzet is een concept van Aron Nimzowitsch. De toren wordt dan achter de eigen pion gezet, wat op zichzelf hoogst inefficiënt is. Een toren hoort immers op een (half)open lijn thuis. Maar staande achter zijn eigen pion, en wellicht een beetje verveeld, wacht de toren tot de tegenstander het enige of belangrijkste plan uitvoert door een bepaalde pion op te spelen, waarna de toren alsnog de ruimte krijgt die het nodig heeft. De mysterieuze torenzet is daarmee onderdeel van de prophylaxe, die net als het blokkerende paard en de Uberdeckung bij het door Nimzowitsch ontwikkelde “Systeem” horen. Een onvoorstelbare indruk heeft hij…

Robert Beekman Omdat hij een gewaagde Siciliaanse verdediging populair maakte, zal hij eeuwig onsterfelijk blijven. Miguel Najdorf, links in beeld, die steevast 5… a6 speelde. Najdorf zelf noemde 5… a6 een wachtende zet, die als belangrijkste intentie had eerst te zien wat wit van plan is. Een Pools schaker, geboren in 1910. Vóór de Tweede Wereldoorlog maakte hij reeds furore. Zowel in positieve als negatieve zin. Najdorf kende zo z’n eigenaardigheden. Een echte schaker, wat dat betreft. Maar Miguel maakte het toch nog net even té bont. Hij stond er namelijk om bekend met anderen over zijn partij te praten. “Hoe sta ik?” vroeg hij aan willekeurig welke voorbijganger. En…

Robert Beekman Heeft Stalin nu wel of niet de lijst wereldkampioenen min of meer zelf samengesteld? We gaan daarvoor terug in de tijd. Het is 1948. Wereldkampioen Aljechin is net overleden en de FIDE organiseert een toernooi met de allerbeste schakers van dat moment, die gezamenlijk om de wereldtitel gaan strijden. Botwinnik wint. Maar was dat niet vooraf bekokstoofd? Was het niet zo dat modelburger Botwinnik van de Sovjet-elite moest winnen, en dat de Est Keres niet mocht winnen. Een aantal burgers uit Estland (en meer van Letland) hadden gecollaboreerd met de Duitsers; de aversie jegens bezettend Rusland was daarvoor erg groot. Schaker Petrov werd bijvoorbeeld verbannen naar Siberië en…

Rusland en schaken Robert Beekman Afgelopen voorjaar verveelde ik me en zapte ik mezelf in een of andere televisieserie zonder te weten waar het over ging. Het bleek te gaan over een man die aangespoeld was in Engeland – ik vermoed zo rond 1900 (auto’s en fietsen waren er nog niet; de kleding geleek mij negentiende eeuws). Zijn schip was overduidelijk vergaan. Maar uit welk land kwam hij? Niemand was in staat om met deze man te communiceren. Ze probeerden van alles: Frans, Spaans, Duits, andere Europese talen. Zonder resultaat. De man bleef stoïcijns onder al het vreemde gebrabbel, totdat hij twee mensen ziet schaken. Hij loopt naar het bord…

The Marx Brothers Robert Beekman Toen de stomme film de overgang naar het geluid maakte, was het midden in de crisistijd. De Marx Brothers maakten furore; hun humor was weinig anders dan absurdistisch. Harpo Marx is één van de vijf broers en vertelde in zijn autobiografie het volgende verhaal toen hij in Rusland was. De Marx Brothers; boven is Harpo, van hem onderstaand verhaal. “Ik liep door Moskou en kwam op een gegeven moment bij een theater waar een enorm lange wachtrij stond. Kennelijk was het een belangwekkend toneelstuk, anders zouden er niet zoveel mensen voor in de rij staan. Ik liep de hele wachtrij langs en wapperde bij de…

Norman Willem van Lennep Terwijl ik met het jubileumboek Qui perd gagne – 125 jaar Schaakclub Utrecht bezig was, stuitte ik op de naam Norman Willem van Lennep (geb. 20 september 1872, links in beeld). Als Olland, die in 1886 onze club opgericht heeft, in 1901 de meestertitel krijgt door het internationale toernooi van Haarlem te winnen, is hij namelijk niet de eerste Nederlander die Meester wordt. Er is iemand hem voorgegaan. Norman Willem van Lennep. Norman wint in 1894 het Leipzig Hauptturnier en wordt dan de eerste Meester van Nederland. Telkens weer kom ik in de geschiedschrijving dezelfde zinsnede tegen. “Olland, na van Lennep de tweede Nederlander …” Maar…