• Staunton – Horwitz (1851)

    Posted on februari 28, 2016 by in bouwmeester

    De zoon van “William Shakespeare”

    Hans Bouwmeester

    stauntonIn de geschiedenis heeft Howard Staunton (links in beeld) het beeld achtergelaten van een zuur verliezer. In 1844 ontsnapte hij aan de revanche-match tegen St. Amant, 1851 gunde hij in Londen Adolf Anderssen zijn triomf niet en in 1857 maakte zich met allerlei uitvluchten van de tweekamp met Paul Morphy af.

    Hij kwam eigenlijk pas honderd jaar na zijn dood positief in de publiciteit, toen Bobby Fischer hem onder de tien grootste schakers aller tijden rangschikte. Fischer roemde Stauntons diepe openingsanalyse en noemde diens partijen “compleet modern”.

    Staunton had twee grote hobby’s: schaken en Shakespeare. Over de vraag wie zijn vader was hebben de historici nooit een antwoord kunnen geven. Sommigen beweren dat hij de onwettige zoon zou zijn van Frederick Howard, de vijfde graaf van Carlisle (1748-1825). Het zou kunnen zijn dat Staunton, toen hij meerderjarig werd, een paar duizend pond van hem erfde. Een uitzonderlijk groot bedrag in die tijd. Of vergissen de historici zich, en verkijkt men zich om achternaam en de gezamenlijk gedeelde interesse in toneel van vader en zoon? Het testament is nooit achterhaald.

    Bij zijn huwelijk vulde Staunton als zijn vader in: “William Staunton, gentleman”. Is dat zijn echte vader? Of is dat een verzonnen vader, en heeft hij William van Shakespeare overgenomen? We zullen het nooit zeker weten.

    Met schaken is Staunton laat begonnen. In 1836 tekent hij in op een schaakboek, in 1841 vinden we zijn naam als secretaris van de Westminster Chess Club. Hij neemt snel in speelsterkte toe: in 1840 verslaat hij H.W. Popert, in 1842 John Cochrane. Maar het echte werk begint in 1843. Eerst verliest hij in Londen een informele tweekamp tegen Fransman Pierre Charles Fournier de Saint-Amant met 2,5 tegen 3,5. Later in dat jaar wordt Staunton de informele wereldkampioen wanneer hij in Parijs de beroemde Fransman alsnog verslaat in een onvervalste titanenkamp. De omstandigheden doen ons barbaars aan. Er werd gespeeld in de Cercle des échecs. De toeschouwers verdrongen zich om het kleine speeltafeltje, applaudisseerden bij een goede zet en gromden bij een blunder. Stil was het ook verder allesbehalve. Tijdcontrole was er evenmin: geen klokken, zelfs geen zandlopers. Afbreken was er niet bij en tijdens de partij werd niet gegeten! Er was alleen thee voor de Brit. Koffie en af en toe een snuifje voor de Fransman. Remises telden niet mee. Staunton bouwde een 7 – 0 voorsprong op, maar kwam daarna in moeilijkheden. De voorsprong slonk tot 8 – 6. Maar op 19 en 20 september 1843 wist Staunton te winnen en de 21e matchpartij – die als enige werd afgebroken – werd na 66 zetten gewonnen, waarmee de eindstand in de tweekamp een feit was: 11 – 6.

    stauntonamant1943

    Staunton tegen Amant, Parijs 1843.

    De revanchematch in 1844 mislukte doordat Staunton tijdens de reis een zware longontsteking opliep, die hem op het randje van de dood bracht. Hij hield er een blijvend hartletsel aan over, wat z’n humeur niet verbeterde en hem eigenlijk ongeschikt maakte voor topschaak. Toch heeft hij tussen 1843 en 1851 onnoemelijk veel voor het schaken gedaan. Hij reisde er per stoomtrein heel Engeland voor af. Uit die tijd stammen ook zijn schaakboeken.

    In 1849, Stauntons trouwjaar, ontwierp zijn vriend Nathaniel Cook een nieuwe vorm schaakstukken. Zijn vriend zag een goede reclame in de naam Staunton: diens handtekening moest op de doos, het model kreeg zijn naam en elke koper kreeg Stauntons Chess Player’s Textbook erbij cadeau. Staunton deed dit om zijn vriend te helpen en omdat hij de nieuwe stukken zo mooi vond.

    In 1851 kreeg Staunton het voor elkaar dat de moderne toernooigeschiedenis in Londen kon beginnen. Als secretaris van het toernooicomité moet hij daar een heidens werk aan hebben gehad. Toch speelde hij mee: het werd de teleurstelling van zijn leven. De toernooi opzet was een soort van Knock Out competitie met minimatches. In de eerste ronde won Staunton met 2 – 0 van Brodie, in de tweede ronde met 4,5 tegen 2,5 van Horwitz, maar in de derde ronde verloor hij kansloos van Anderssen met 4 tegen 1. Vervolgens zou hij de strijd om de derde plaats ook nog verliezen van Williams (4,5 – 3,5). Glorieus winnaar werd Adolf Anderssen, die Wyvell versloeg met 4,5 – 2,5.

    In het toernooiboek kon Staunton zijn teleurstelling amper verbergen. Hij toont zich een slecht verliezer. De Duitse schakers hebben het idee gekregen dat hun nationale held Adolf Andersen gekleineerd werd.

    Dan stort Staunton zich van 1857 tot 1860 op zijn andere grote liefde: Shakespeare. Toen Paul Morphy hem uitdaagde, kwam dit dus voor Staunton zeer ongelegen. Hij had dat ronduit moeten zeggen. Gewoon: “Ik speel niet meer, ik ben nu met Shakespeare bezig.” Maar Staunton ontweek de strijd met vage toezeggingen en argumenten. Morphy was teleurgesteld, later verbitterd. Zijn secretaris, Frederick Edge, was razend.

    horwitzDeze affaire heeft Staunton geen goed gedaan. Tot die andere geniale Amerikaan, Robert Fischer, ruim honderd jaar zijn waardering voor hem uitsprak. Ineens werd de schaker Staunton door andere ogen bekeken. En terecht, want dat hij zijn tijd ver vooruit was, staat vast.

    Hieronder een analyse van een partij van hem tegen Horwitz (links in beeld) uit 1851.

    .

    .

    Staunton – Horwitz
    London, 1951

    1.c4 Door Staunton van stal gehaald en gebruikt in zijn match tegen Saint-Amant. Vandaar haar naam: de Engelse opening.
    1…e6 2.Pc3 f5 3.g3 Pf6 4.Lg2 c6 Horwitz streeft naar de Stonewall-opstelling.
    5.d3 Na 5.d4 zouden we in het Hollands zitten. Staunton houdt liever veld e4 onder controle.
    5…Pa6 6.a3 Le7 7.e3 O-O 8.Pge2 Pc7 9.O-O d5 10.b3 Dit zou het begin van een matchpartij Petrosjan – Kortsjnoi kunnen zijn. Inmiddels bent u erachter dat het dubbelfianchetto niet door Réti is uitgevonden.
    10…De8 De Leningrader damezet. Maar beter was hier, of een zet later, e6-e5.
    11.Lb2 Df7
    diabouwstaunton112.Tc1
    De mysterieuze torenzet van Nimzowitsch.
    12…Ld7 13.e4! Verwezenlijkt het ideaal van de witte Réti opstelling.
    13…fxe4 14.dxe4 Tad8 15.e5 De insnoering begint.
    15…Pfe8 16.f4 dxc4 17.bxc4 Lc5+ 18.Kh1 Le3 Eenzaam avontuur.
    19.Tb1 g6 Verzwakt veld f6.
    20.Db3 Lc8 21.Pe4 Lb6 22.Tbd1 Mogelijk was 22.c5 La5 23.Pd6, maar Staunton wilde waarschijnlijk geen zwart paard op d5 toelaten.
    22…Pa6 23.Dc3 Txd1 Op Dc7 volgt Pd6!
    24.Txd1 Pc5 25.Pd6 Dc7 Slaan op d6 zou de diagonaal a1-h8 openen.
    26.Dc2 Zwart dreigde Pa4.
    26…Pg7
    diabouwstaunton227.g4!
    Ontneemt het zwarte paard f5 en h5.
    27…De7 28.Ld4 Met het voornemen Pc5 te verjagen en dan met c4-c5 zwart helemaal klem te zetten.
    28…Dc7 29.a4 Dreigt a5.
    29…Pa6 a5 Tb1!
    30.c5 La5 31.Db3 b6 32.Pe4 Nu op weg naar f6.
    32…bxc5 Keene wijst op de volgende prachtige variant: 32…Pxc5 33.Lxc5 bxc5 34.Pf6+ Kh8 35.Dh3 Pe8 36.Td7! En zwart verliest de dame.
    33.Pf6+ Kh8 34.Dh3 Pe8 35.La1 Dreigt Td7.
    35…Pxf6 36.exf6 Kg8 37.Le5 Db7 38.Le4 Het offer op g6 komt in zicht.
    38…Df7 Hoe kan wit ooit deze blokkade doorbreken?
    diabouwstaunton3.

    39.Pg1! Slechts en alleen aldus.
    39…Ld8 40.g5 Lb7 41.Pf3 Te8 42.Ld6 Dreigt Pe5 en de dame staat mat.
    42…Lxf6 43.gxf6 Dxf6 44.Pg5 Dg7 45.Le5 De7 46.Lxg6 En zwart gaf op.

    1-0

Comments are closed.